Salih Zeki Aktay’ın “Elejiler” Şiirinin Mitolojik Semboller Bakımından İncelenmesi

Mitoloji, insanın var olduğu andan itibaren insan doğası, tabiat, insan yaşamı, insan psikolojisi ve yaşamın temel amaçları gibi unsurları anlamlandırma, açıklama ve bir düzene koyma çabasının bir ürünüdür denilebilir. Kuşaklar boyunca süregelmiş hikâyeler, şiirler, destanlar veya sözlü şekilde aktarılan başka anlatılarla geçmişten bugüne taşınan mitler, insanların birleştiği ortak paydadan semboller ve arketipler aracılığıyla gelmiştir. Bu anlatılar, dinî ve sosyal ritüellerle harmanlanarak insanların bilinçaltındaki korku, alışkanlık ve düşünceleri gün yüzüne çıkartmayı başarmıştır. Evrensel ve kültürel çeşitli anlatılarda kendine yer bulan mitolojik ögeler ve semboller Türk edebiyatında 20. yüzyıl başlarında Batı edebiyatı Akdeniz havzasına yöneliminden etkilenerek ortaya çıkan Nev-Yunanîlik akımıyla birlikte Türk şiirine yeni bir boyut kazandırmıştır. Nev-Yunanîlik akımının öncülerinden kabul edilen Salih Zeki Aktay da şiirlerinde mitolojik ögeler kullanarak özgün şiirler ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada Salih Zeki Aktay’ın Rüzgâr ve Dallarda Şarkılar eserinde yer alan “Elejiler” şiiri mitolojik semboller bağlamında incelenecektir. Çalışmanın temel amacı; şiirdeki mitolojik sembollerin yanı sıra bu sembollerin yazarın dünyasında oluşturduğu imgelerin hangi unsurlarla biçimlendiğini tespit etmektir. Böylelikle hem Salih Zeki Aktay’ın şiirindeki anlam ve imge evrenini hem de Cumhuriyet döneminde Nev-Yunanîlik akımının izlerini bütüncül bir şekilde görmek hedeflenmiştir. Nitekim elde edilen bulgular da Türk şiirinin mitolojiyle kurduğu bağı anlamak adına büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak çalışma, Nev-Yunanîlik akımı ve mitoloji arasındaki birikimin nasıl yorumlandığını göstermektedir.

Mythology can be considered a product of humanity’s effort to make sense of, explain, and structure elements such as human nature, the environment, human life, psychology, and the fundamental purposes of existence since the beginning of human presence. Passed down from generation to generation through stories, poems, epics, or oral narratives, myths have reached the present day through symbols and archetypes stemming from a shared human experience. Interwoven with religious and social rituals, these narratives successfully bring humans’ subconscious fears, habits, and thoughts to light. Mythological elements and symbols, which find their place in diverse universal and cultural stories, brought a new dimension to Turkish poetry in the early 20th century alongside the Neo-Hellenism movement—a trend influenced by Western literature's shift toward the Mediterranean basin. Salih Zeki Aktay, considered one of the pioneers of the Neo-Hellenism movement, produced original poems by utilizing mythological components in his work. This study examines the poem “Elejiler” in Salih Zeki Aktay’s work Rüzgâr ve Dallarda Şarkılar through the lens of mythological symbols. The main objective of the study is to identify the mythological symbols in the poem as well as the elements that shape the imagery these symbols form in the author’s inner world. Thus, it aims to holistically reveal both Salih Zeki Aktay’s universe of meaning and imagery and the traces of the Neo-Hellenism movement during the Republican era. Indeed, the findings obtained hold significant value for understanding the aesthetic connection Turkish poetry established with mythology. Consequently, this study demonstrates how the accumulation between the Neo-Hellenism movement and mythology has been reinterpreted in Turkish literature.