Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Cedid, bilimsel bilginin üretimi, paylaşımı ve korunmasında etik değerlere bağlı bir yayın politikası benimser. Dergi; Committee on Publication Ethics (COPE), Directory of Open Access Journals (DOAJ), Open Access Scholarly Publishers Association (OASPA), World Association of Medical Editors (WAME) ile Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’ni esas alır ve yazar, hakem, editör ile yayın kurulu dahil tüm paydaşlardan etik sorumlulukların eksiksiz yerine getirilmesini bekler. Aşağıdaki ilkeler bu çerçevenin somutlaştırılmış hâlidir.

1. Yazarların Etik Sorumlulukları

Yazar(lar), yalnızca özgün, akademik katkı sağlayan ve daha önce yayımlanmamış çalışmalar göndermelidir; gönderilen çalışma eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunamaz.
Çalışma, tüm yazarların yazılı onayıyla sunulur; başvuru sonrasında yazar adı ekleme, silme ya da yazar sırası değişikliği yalnızca tüm yazarların yazılı izniyle yapılabilir. Armağan yazarlık ve hayalet yazarlık kabul edilmez.
Daha önce bir bilimsel toplantıda sunulmuş bildirilerin gelişmiş hâli, durum açıkça belirtilmek koşuluyla değerlendirmeye alınabilir.
Tüm yazarlar için ORCID kimliği zorunludur. Yazar katkı beyanı CRediT (Contributor Roles Taxonomy) sınıflandırması doğrultusunda makale içinde sunulur.
Çalışmanın varsa fon desteği, çıkar çatışması durumu ve yapay zekâ araçlarının kullanımı başvuru aşamasında açıkça beyan edilir.
İnsan katılımcı veya hayvan içeren ampirik araştırmalar için ilgili kurumdan etik kurul onayı alınmış olmalı; onay belgesi (kurul adı, tarih, sayı) başvuru sırasında ek dosya olarak yüklenmelidir.
Veri fabrikasyonu, manipülasyon ve seçici raporlama kabul edilmez; kullanılan veriler kaynaklı olarak gösterilir.
Yazımda ifade edilen görüş ve bulguların hukuki ve akademik sorumluluğu yazar(lar)a aittir.

Önemli. Etik kurul onayı gereken araştırmalar için belge, başvuru sırasında ek dosya olarak yüklenmelidir; aksi durumda yazı hakem sürecine alınmaz.

2. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Hakemlik daveti alan akademisyen, kendi uzmanlık alanına uygun olmayan veya hakkında çıkar çatışması bulunan başvuruları değerlendirmeyi reddeder ve durumu editöre bildirir. Çıkar çatışması; ortak kurum, ortak yayın geçmişi, mesleki rekabet ve akrabalık benzeri ilişkileri kapsar.
Hakem, değerlendirme sürecinde edindiği bilgiyi gizli tutar; başvuru metnini üçüncü kişilerle paylaşmaz, akademik tartışmalarda kullanmaz, yayımlanana kadar referans göstermez.
Değerlendirme kişisel kanaatlere değil somut akademik ölçütlere dayanır: özgünlük, kuramsal ve yöntemsel sağlamlık, kaynak kullanımı, argümanın tutarlılığı, alana katkı. Hakemden beklenen yapıcı geri bildirimdir; küçümseyici, hakaret içeren veya somut gerekçeden yoksun ifadeler kabul edilmez.
Değerlendirme raporu öngörülen süre içinde teslim edilir; gecikme durumunda editörle iletişime geçilir.
Hakem, başvuru metnini herhangi bir yapay zekâ aracına yükleyemez ve raporunu yapay zekâ ile üretemez.
Değerlendirme sırasında olası bir etik ihlal şüphesi (intihal, veri manipülasyonu, çifte yayın vb.) tespit eden hakem, durumu derhâl editöre raporlar.

3. Editör ve Editör Yardımcılarının Etik Sorumlulukları

Cedid editörleri yayın süreçlerini bağımsızlık, tarafsızlık ve kamu yararı ilkeleri doğrultusunda yürütür. Editöryel kararlar yayıncıdan, dış kurumlardan ve mali ilişkilerden bağımsız biçimde alınır.
Gönderilen çalışmalar; derginin kapsam ve yayın ilkelerine uygunluk, akademik nitelik, yöntem güvenilirliği ve etik standartlar üzerinden değerlendirilir.
Çift kör hakem değerlendirme süreci titizlikle yürütülür; yazar ve hakem kimlikleri sürecin hiçbir aşamasında karşılıklı olarak açığa çıkarılmaz. Hakem seçiminde alan uzmanlığı esas alınır.
Editör, başvuru sahibi olduğu, danışmanlık ilişkisi içinde bulunduğu veya başka biçimlerde çıkar çatışması taşıdığı çalışmaların değerlendirme sürecinden çekilir; süreç başka bir editöre devredilir.
Editör başvuru metnine ilişkin gizliliği bozmaz; metni üçüncü kişilerle paylaşmaz; akademik tartışmalarda referans göstermez.
Editör; intihal, etik ihlal ve eksik belge denetimini yürütür, gerektiğinde düzeltme, ek belge talebi ya da ret kararı verir.
Geri çekme, düzeltme ve endişe ifadesi kararları 8. bölümde belirtilen ilkeler doğrultusunda editör ve yayın kurulu tarafından ortak alınır.

4. Yayın Kurulunun Etik Sorumlulukları

Yayın Kurulu, derginin genel yayın politikalarını belirler, geliştirir ve uygular. Kararlar yayıncıdan ve dış baskılardan bağımsız alınır.
Yayın Kurulu; derginin akademik niteliğini koruma, özgün katkıları teşvik etme, etik standartları gözetme ve telif ile fikri mülkiyet süreçlerinin sağlıklı işlemesini güvence altına alma sorumluluğunu taşır.
Etik ihlal şüphelerine ilişkin nihai inceleme ve karar yetkisi Yayın Kurulu’ndadır; gerektiğinde COPE’un ilgili akış şemalarına başvurulur.

5. Çıkar Çatışması

Yazar, hakem ve editörler; mali destek, istihdam ilişkisi, danışmanlık, ortak yayın, akrabalık ve mesleki rekabet dâhil değerlendirme sürecini etkileyebilecek tüm ilişkileri başvuru veya değerlendirme aşamasında açıkça beyan eder.
Yazarlar, çıkar çatışmasını makale içinde “Çıkar Çatışması Beyanı” başlığı altında belirtir. Çıkar çatışması bulunmadığı durumda da bu durum açıkça ifade edilir.
Çıkar çatışması taşıyan hakemler değerlendirmeyi reddeder; çıkar çatışması taşıyan editörler süreçten çekilir.
Editöryal ekip üyelerinin yazar olduğu gönderiler için ek bir politika uygulanır; ayrıntı için bk. Editöryal Ekip Yayın Politikası.

6. Yapay Zekâ Kullanımı Politikası

Yazarlık atfı. Yapay zekâ araçları (büyük dil modelleri, üretken yapay zekâ uygulamaları vb.) yazar olarak listelenemez. Yazarlık hesap verebilirlik ve fikrî sorumluluk gerektirir; yapay zekâ araçları bu sorumluluğu üstlenemez.
Yazar beyanı. Çalışmanın hazırlanmasında yapay zekâ araçlarının metin üretimi, kaynak özetleme, dil düzeltme, kod üretimi, veri analizi ya da benzeri biçimlerde kullanılması durumunda; kullanılan aracın adı, sürümü ve kullanım kapsamı makale içinde ayrı bir bölümde açıkça beyan edilir. Yalnızca dilbilgisi denetimi veya metin biçimlendirme için kullanılan araçlar bu beyandan muaftır.
Hakem ve editör yükümlülükleri. Hakemler ve editörler başvuru metinlerini herhangi bir yapay zekâ aracına ya da bulut tabanlı dil modeline yükleyemez. Bu kısıtlama başvuru gizliliğini ve fikrî mülkiyeti korumak için zorunludur.
Sorumluluk. Yazar(lar), kullandıkları yapay zekâ aracının ürettiği içeriğin doğruluğundan, özgünlüğünden ve etik standartlara uygunluğundan tek başına sorumludur. Uydurma referanslar, hatalı bilgiler veya başkasından türetilmiş içerik nedeniyle ortaya çıkan ihlaller doğrudan yazara isnat edilir.

Önemli. Yapay zekâ araçları hiçbir koşulda yazar olarak listelenemez.

7. İntihal Denetimi

Dergiye gönderilen tüm çalışmalar ön kontrol aşamasında Crossref Similarity Check (iThenticate) yazılımı aracılığıyla intihal taramasına tabi tutulur.
Benzerlik raporu yalnızca toplam oran üzerinden değerlendirilmez; kaynak bazlı eşleşme dağılımı, alıntı yönetimi ve atıf kalitesi de incelenir. Tek bir kaynakla yüksek oranda eşleşme doğrudan ret gerekçesi olabilir.
Kabul edilebilir toplam benzerlik oranı, kaynakça ve doğrudan alıntılar hariç %20’nin altıdır.
Yayımlandıktan sonra intihal, veri fabrikasyonu, sahte yazarlık veya çıkar çatışmasının gizlenmesi gibi etik ihlaller tespit edilen çalışmalar geri çekilir ve durum ilgili kişi ve kurumlara bildirilir.

Dikkat. Kabul edilebilir benzerlik oranını aşan çalışmalar değerlendirme sürecine alınmaz.

8. Geri Çekme, Düzeltme ve Endişe İfadesi

Cedid yayım sonrası süreçleri COPE’un Retraction Guidelines belgesine göre yürütür.

Geri çekme (Retraction). Ciddi etik ihlal (intihal, çifte yayın, veri fabrikasyonu, sahte yazarlık vb.) tespit edilen çalışma, derginin tüm versiyonlarından geri çekilir. Geri çekme bildirimi makalenin meta verisine kalıcı olarak iliştirilir; metin DOI üzerinden erişilebilir kalır ancak “RETRACTED” damgasıyla işaretlenir.
Düzeltme (Correction / Erratum). İçeriği etkilemeyen küçük hatalar (yazım, atıf, tablo verisi vb.) tespit edildiğinde düzeltme notu yayımlanır.
Endişe ifadesi (Expression of Concern). Çalışmanın bütünlüğüne ilişkin ciddi şüphe doğmuş ancak henüz kesin karara varılamamış olduğu durumlarda Endişe İfadesi yayımlanır. Soruşturma tamamlandıktan sonra çalışma ya geri çekilir ya da Endişe İfadesi kaldırılır.

9. Etik İhlal Bildirimi ve Şikâyet Süreci

Bilimsel etiğe aykırı bir durumun (intihal, haksız yazarlık, çıkar çatışması, etik kurul belgesi eksikliği vb.) tespit edilmesi durumunda; ilgili kişi veya kurum, dergi editörlüğüyle (editor@cediddergi.com) iletişime geçebilir.
Bildirim alındığında inceleme süreci COPE’un ilgili akış şemaları doğrultusunda yürütülür. Süreç; ön inceleme, ilgili tarafların görüşünün alınması, gerektiğinde uzman görüşüne başvurma ve nihai karar aşamalarından oluşur.
Bildirimi yapan kişinin anonimliği talep edilmesi durumunda korunur. Asılsız ya da kötü niyetli bildirim tespit edildiğinde, bildirim sahibi hakkında dergi tarafından ayrıca işlem yapılabilir.
Şikâyet incelemesi makul bir süre içinde tamamlanır; sonuç hem bildirimi yapan kişiye hem de soruşturulan tarafa yazılı olarak bildirilir. Etik ihlalin doğrulandığı durumlarda yaptırımlar; geri çekme, düzeltme, yazarın kurumuna bildirim ve gerektiğinde belirli süre için dergiye başvurma yasağını kapsayabilir.

10. Açık Erişim, Telif ve Lisans

Cedid ticari kaygı gütmeyen açık erişim politikası izler. Yayımlanan tüm çalışmalara dergi web sitesi üzerinden herhangi bir kısıtlama ya da gecikme olmaksızın tam metin olarak erişilebilir. Yazar(lar)dan makale işlem ücreti, gönderim ücreti veya değerlendirme ücreti talep edilmez; yazara herhangi bir telif ücreti ödenmez.

Dergide yayımlanan tüm çalışmalar Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) lisansı altında okuyucuya sunulur.